Wielkanoc bez "Znachora"? Nie ma szans! W te święta Polacy będą mogli oglądać ukochany film przez prawie pięć godzin bez przerwy. TVP1, TVN i Polsat zaplanowały emisje tego samego dnia, niemal o tej samej porze – dwie stacje pokażą wersję Jerzego Hoffmana z 1982 roku, Polsat zaś film Michała Gazdy z 2023 roku, który trafił najpierw na Netflix i zebrał ponad 40 milionów widzów na całym świecie. Trudno o lepszy dowód, że historia profesora Wilczura jest w Polsce czymś więcej niż filmem – to rodzaj zbiorowego rytuału.
Jest jednak jeden element tej historii, o którym mówi się rzadziej (niesłusznie!) niż o obsadzie czy zdjęciach. To muzyka!
Vinyl Tamka: kupujemy i sprzedajemy winyle
Muzyka w "Znachorze": dwa filmy, dwie ścieżki dźwiękowe
Kiedy myślimy o "Znachorze" Jerzego Hoffmana, w głowie natychmiast pojawia się melodia Piotra Marczewskiego – miękkie smyczki, melancholia, coś nieuchronnie nostalgicznego. Wiele osób przyznaje, że to kompozycja, przy której trudno im powstrzymać łzy.
I nie jest to tylko kwestia filmowych wspomnień. Marczewski stworzył muzykę, która od dekad funkcjonuje jako osobny byt, rozpoznawalna w oderwaniu od obrazu. Kompozytor zmarł w 2022 roku, jednak muzyczna ilustracja opowieści o dobru, które przezwycięża przeciwności, ciągle żyje – i wraca co Wielkanoc.
Nic dziwnego, że gdy pojawiły się pierwsze informacje, że kultowa historia ma zostać odświeżona i zaprezentowana w nowej wersji, rozpoczęły się narodowe dyskusje i wielkie niepokoje. Nie jest łatwo rywalizować z tak potężnym klasykiem, na szczęście – Polacy z entuzjazmem przyjęli nowego "Znachora". Być może między innymi dlatego, że twórcy nie poszli drogą konkurowania i porównywania, a poszukali swoich sposobów na powieść Tadeusza Dołęgi-Mostowicza.
Paweł Lucewicz, komponując muzykę do wersji z 2023 roku reżysera Michała Gazdy, miał świadomość, że porusza się po grząskim gruncie. Jego decyzja była jednak jednoznaczna: nie robię remake'u muzyki, robię coś świeżego i innego. "Emocje w naszym filmie kumulują się w zupełnie innych miejscach" – mówił w wywiadach. Zadanie było zatem podwójnie trudne. Z jednej strony mierzenie się z filmem kultowym; z drugiej – stworzenie muzyki, która poniesie tę historię.
Czytaj także: "Ołowiane dzieci" na Netflixie – muzyczna podróż w głąb PRL-u
Folk, którego nie było w planie
Najbardziej zaskakujący wątek w historii powstawania soundtracku do "Znachora"? Muzyka ludowa w ogóle nie miała się na nim znaleźć. Pierwotne zamówienie brzmiało: szeroka, orkiestrowa, emocjonalna partytura z hołdem dla starego kina. Dopiero reżyser, podczas jednego z pokazów roboczych, rzucił, że być może jakaś "niteczka" folkloru podkreśliłaby piękne wiejskie plenery.
Lucewicz odezwał się do Małgorzaty Żurańskiej-Wilkowskiej, jednej z założycielek trio SVAHY*. Nie mógł jeszcze dokłądnie zdradzić, o jaki projekt chodzi, ale poprosił o pieśni, które mogły rozbrzmiewać w mazowieckich wsiach w dwudziestoleciu międzywojennym. SVAHY, jak same relacjonują, "przewertowały tysiące stron zapisków Oskara Kolberga, śpiewały wieczorami, harmonizowały, wysyłały propozycje"... W końcu z Lucewiczem i Gazdą wybrały trzy pieśni, które znalazły się w ścieżce dźwiękowej.
Efekt? Poruszająca scena, w której profesor idzie przez pole z drewnianą tyczką, a w tle rozlega się „W polu lipeńka".
* SVAHY to trio z Bydgoszczy, istnieje od maja 2022 roku. Artystki grają na wyjątkowych instrumentach i wyśpiewują historie z życia dawnych mieszkańców wsi. Występują w składzie: Ewa Pater (suka biłgorajska, mandolina, gitara, śpiew), Małgorzata Żurańska-Wilkowska (lira korbowa, śpiew) oraz Patrycja Cywińska- Gacka (bęben obręczowy, tongue steel drum, śpiew).
Vinyl Tamka: zanurz się w muzyce polskiej na winylu
Niedostrojone pianino i angielski rożek
Soundtrack do "Znachora" to doskonała ilustracja dźwiękowa, ale przede wszystkim osobne dzieło – poetycka i subtelna opowieść o wsi mazowieckiej lat 30. XX wieku. Kompozytor podszedł do zadania niezwykle błyskotliwie, utożsamiając postaci z konkretnymi instrumentami. Flet basowy to muzyczne alter ego Wilczura – ciężki, racjonalny, nieco zagubiony. Rożek angielski to Marysia – ciepły, liryczny, szukający czegoś, co zostało utracone. Ta relacja wybrzmiewa już od pierwszych sekund filmu.
Ścieżka muzyczna "Znachora" to trzydzieści przepięknych kompozycji, które dopełniają film, ale funkcjonują również jako całkiem osobne dzieło.
Jeden szczegół mówi szczególnie dużo o podejściu Pawła Lucewicza do pracy: stare duńskie pianino w jego pracowni celowo nie było strojone przez kilka miesięcy przed nagraniami. Właśnie na tym instrumencie zarejestrowano wszystkie sceny, w których Marysia gra melodię, którą tata nucił jej, gdy była malutką dziewczynką. Lekko rozstrojone, nieco kruche – dokładnie takie jak pamięć, która przecież jest jednym z głównych tematów filmu.
Muzyka ze "Znachora" – winyl dla kolekcjonerów
Soundtrack do filmu "Znachor" ukazał się nakładem Magnetic Records w limitowanym nakładzie 1000 egzemplarzy – wersja polska na przezroczystym winylu, wersja zagraniczna (pod tytułem "Forgotten Love") w kolorze czerwonym. Duża okładka gatefold z fotografiami z planu, winyl 180 gramów, ręczna numeracja. Pierwsze sto zamówień w przedsprzedaży otrzymało autograf kompozytora.
Paweł Lucewicz łączy tradycję ludową z nowoczesnymi brzmieniami i produkcją, co ostatecznie pomaga wzmocnić doświadczenie filmowe podczas seansu "Znachora".
Lucewicz mówił, że na to winylowe wydanie czekał najbardziej na świecie. Był na cuttingu mastera – patrzył, jak muzyka jest dosłownie wycinana w rowkach płyty. Jak coś, co zaczęło się od niedostrojonego pianina i tysiąca stron Kolberga, staje się przedmiotem, mającym zdolność przenoszenia w dawny, nieco baśniowy świat. Muzyka ze "Znachora" to niezwykła mieszanka liryzmu, inspiracji, mistycyzmu, nutki romantyzmu i wyobrażeń o świecie, który już przeminął.
Lista utworów:
A1 Profesor Wilczur 1:51
A2 Wjazd Do Radoliszek 1:15
A3 Kino Przyjeżdża 0:45
A4 Sowa (feat. SVAHY) 1:23
A5 Zapatrzenie 0:55
A6 Zośka 0:45
A7 Podróż Do Dobranieckiego (feat. Noah Lucewicz) 1:33
A8 Zawieź Mnie Gdzieś Jeszcze 1:11
A9 Zapomniej O Mnie 1:49
A10 Leśniczówka 1:33
A11 Lieńska (feat. SVAHY) 1:12
A12 Co Ty, Lekarz Jakiś? 1:24
A13 Proces 1:02
A14 Konferencja 1:15
A15 Ty Jesteś Z Innego świata 1:15
A16 Kim Pani Jest? 1:55
A17 Sierotka Marysia 1:04
A18 Poszukiwanie Marysi / Areszt 2:32
B1 Wypadek Stasia (feat. Noah Lucewicz) 3:05
B2 Wypadek / Zieziula (feat. SVAHY) 3:08
B3 On Cię Kocha 2:09
B4 Operacja Marysi (feat. SVAHY) 1:49
B5 List 3:41
B6 Gdzie Leszek? 1:57
B7 Zrobi To Antoni? 2:58
B8 Marysia 2:03
B9 Finał 2:29
Kompozycje, aranżacje, produkcja: Paweł Lucewicz
Producent: Magdalena Szwedkowicz
Dyrygent: Radosław Labahua
Orkiestracje: Piotr Musiał
Miks i mastering: Tadeusz Mieczkowski
Organizacja i koordynacja nagrań: Patrycja Bukowska
Współpraca przy organizacji nagrań: Sylwia Gorlas, Jan Doleżyczek
"Znachor" w Wielkanoc – gdzie oglądać kultowy film?
- Antena HD, godz. 20.00
- Zoom TV, godz. 21.00
- Novela TV, godz. 12.00
- Filmax, godz. 20.00
- Novela TV, godz. 22.00
- TVP1, godz. 13.40
- TVN, godz. 16.15
- Tele5, godz. 20.00
- TVP Seriale, godz. 21.35
- TVP Seriale, godz. 11.20
- Antena HD, godz. 17.20
- Zoom TV, godz. 17.35